خاطرات سفر ایروان سیاح مشهور فرانسوی

خاطرات سفر ایروان سیاح مشهور فرانسوی

 

مرکز ترجمه ی کشوری اقدام به انتشار ویدیوی مستندی به نام «خاطرات سفر ایروان سیاح مشهور فرانسوی» نموده است. این ویدیو برگرفته از کتاب «سفرنامه»، اثر «ژان باتیست شاردن»، سیاح مشهور فرانسوی است. این اثر در کتابخانه ی ملی فرانسه نگهداری می گردد. کتاب حاوی مشاهدات سیاح در خصوص زندگی آذربایجانی ها، زندگی، عادات و سنن آنها است.

این ویدیو به زبان های انگلیسی، روسی، ترکی، فارسی، عربی، گری، فرانسوی، اوکراینی، اسپانیایی و آلمانی ترجمه گردیده است، در نظر است به سفارت های اکردیته شده کشورهای مختلف در آذربایجان، مراجع مطبوعاتی مربوطه، تارنماها و سایت های اینترنتی بین المللی، شبکه های اجتماعی ارسال گردد تا در سایت های رسمی گنجانده شود.

 

ژان باتیست شاردن

·         به سال 1643 در پاریس به دنیا آمده؛

·         بر اساس فرمان ویژه ی شاه عباس دوم، پادشاه صفوی، به سال 1666 به عنوان «تاجر حاکم صفوی» تعیین گردیده است؛

·         در سال 1685 به انگلستان مهاجرت نموده و تا پایان عمر خود (1713) در همان کشور زندگی کرده است؛

·         شاردن «سفرنامه» ای به نام «سفر پاریس تا اصفهان» دارد که در حال حاضر در کتابخانه ی مرکزی پاریس نگهداری می شود. فصل دوم کتاب مملو از مطالب مربوط به آذربایجان است.

سفر پاریس تا اصفهان

«... در مسیر خود از شهرها و قصبه های زیادی عبور کرده و در گرگ و میش بعد از غروب به ایروان رسیدیم  .... از تفلیس تا ایروان 48 لیو[1] است. ایروان شهر بزرگی است ولی شهری است بی قواره و زشت. بخش بزرگی از شهر را باغات و تاکستان ها به خود اختصاص داده است. در آنجا حتی یک بنای زیبا هم وجود ندارد. شهر در یک دشت جای گرفته است که از هر طرف کوه ها آن را احاطه کرده اند. رودخانه ی زنگی[2] از سمت شمال غرب آن و رودخانه ی قرخ بولاغ[3] از سمت جنوب غرب آن جریان دارد. نام «قرخ بولاغ» برگرفته از تعداد چشمه هایی است که این رود از آنجا سرچشمه می گیرد ...

... قلعه ی ایروان بزرگتر از یک شهر کوچک است. قلعه بیضی شکل است و محیط آن چهار هزار گام است و تقریباً هشتصد خانه در آن جای دارند. فقط نوادگانی که صرفاً از خاندان صفویان هستند در آنجا زندگی می کنند ... تعداد دو هزار سرباز برای مراقبت از قلعه در نظر گرفته شده است. کاخ خان ایروان در داخل این قلعه قرار دارد ... در تپه ی کوچکی که در سمت شمال قلعه است یک قلعه ی کوچک دیگری هم هست. فاصله ی میان این دو قلعه حدود هزار گام است. قلعه به باروی دو لایه مستحکم شده و توسط توپ ها مدافعه می گردد. دویست نفر می توانند در آنجا زندگی کنند. قلعه «کچی قالا (قلعه ی بُز)» نام دارد.

شهر به اندازه ی بُرد یک گلوله ی توپ از قلعه فاصله دارد ... یک قله ی قدیمی هم در شهر وجود دارد. نتوانستم زمان دقیق ساخت آن را پیدا کنم.

در مجاورت بازارِ رو به رو مسجدی قدیمی وجود دارد که از آجر ساخته شده که در حال حاضر مخروبه است. این مسجد به نام شخصی که بانی آن بوده «دیو سلطان» نامگذاری شده است. به فاصله ی سیصد گام از این مکان یک میدان بزرگ قرار دارد ... حمام ها و کاروانسراهای زیادی در شهر وجود دارند ...

بیگلر بیگی اینجا (منظور حاکم ایروان است) هنوز سردار نامیده می شود .... نام سردار صفی اوغلو خان است.

بیلگر بیگی ایروان ثروتمندترین و پردرآمدترین ایالت است. درآمد سالانه ی آن سی هزار تومان (500 اکو[4]) است. در آنجا با استفاده از روش های ممنوعه درآمد سالانه را تا دویست هزار تومان افزایش می دهند.»

 

نخستین سفر ژ. ب. شاردن به ایروان هم زمان با جشن نوروز بوده است

«.... 21 مارس سال 1673 بود (اول فروردین 1052 هجری شمسی) بود. چهل و هفت دقیقه پس از طلوع خورشید محافظان قلعه با شلیک سه گلوله توپ تحویل سال نو را اعلام کردند. تحویل سال در اینجا با ورود خورشید به برج حمل (فروردین) شروع می شود فرقی نمی کند این اتفاق در شب و یا در روز بیفتد.

عیدهای ملی و مذهبی در صفویان زیاد است. این اعیاد یا در مناسبت های مذهبی و یا به علت گردش سال و فصول می تواند باشد. با این وجود سنت برگزاری باشکوه اعیاد مذهبی هنوز حفظ شده است. صفویان فردای ماه رمضای را جشن می گیرند. عید قربان و روز شهادت حضرت علی از سوی صفویان عزاداری می شود. هر چند که عید مردمی نیست ولی با شکوه هر چه بیشتر برگزار می شود. باید یادآوری کنم که جشن عید نوروز سه روز ادامه دارد. درست مانند کاخ، جشن های نوروز از زمان وارد شدن خورشید به برج حمل شروع و تا روز هشتم ادامه دارد. این عید نوروز سلطانیه نامیده می شود. یعنی «نوروز باشکوه» و یا «سال نو پادشاهی».

در روز عید منجمان لباس عید به تن کرده و به کاخ پادشاهی و یا حکام محلی می آیند. آنها برای مشاهده ی برابری روز و شب یکی دو ساعت پیش به آنجا مشرف می شوند. منجمان برابری شب و روز را از روی پشت بام های کم ارتفاع یا فضای باز می نگرند. شروع آتش بازی پس از اشاره ی آنها است و پس از آن آلات موسیقی نقاره و شیپورها، شروع به نواختن می کنند.»

 

سفرنامه ی پاریس تا اصفهان

آمستردام، 1711

 

ترجمه از زبان فرانسوی: واقف اصلان



[1] هر لیو برابر با 4 کیلومتر است

[2]  نام قبلی رودخانه ی زنگی «چیلدر چای» بوده است. اشغالگران ارمنی نام آن را به «رازدان» تغییر داده اند.

[3] نام قدیم رودخانه ی «قرخ بولاغ» «گِدَر چای» بوده است. اشغالگران ارمنی نام آن «گِتار» تلفظ می کنند.

[4]  واحد پول قدیم فرانسه

 

مقالات دیگر