تاریخ عکاسی آذربایجان و یا تاریخ آذربایجان در عکس ها

تاریخ عکاسی آذربایجان و یا تاریخ آذربایجان در عکس ها

 

 

فتوگرافی از کلمات "کشیدن" و "نوشتن" و "روشن" در زبان یونانی پیدایش یافته است.  در  معنی وسیع به  " عکس گرفتن از لحظات"  گفته می شود...نه ، یک لحظه ، اگر مقاله را از این قدر دور آغاز کنیم نمی توانیم از لحظه ی مذکور عکس بیاندازیم. آخه ما می خواهیم  با میرنائب حسن اوغلو که رییس اتحاد عکاسان جمهوری آذربایجان می باشد ، عکس لحظه ای را بگیریم. می خواهیم عکسی از لحظه ی تاریخ عکاسی آذربایجان که از سال ۱۸۶۰ آغاز شده تا به ۲۰۱۴ ادامه یافته است، بگیریم. شما لحظه ای هم چشمتان را تکان ندهید...و بخوانید.

 

اولین عکس در آذربایجان

در آذربایجان به پیشرفت صنعت عکاسی بخصوص فاکتور نفت تکان داده است. فاکتور نفت موجب آغاز جریان بزرگ انسانی به کشورمان بوده است. طبق نوشتجات نویسنده مرحوم سارا نظیر اوا که تاریخ عکاسی آذربایجان را بررسی کرده است، در آذربایجان اولین عکس در سال ۱۸۶۱ انداخته شده است. این عکس شاخابه باکو است که از طرف سروان-ستوان ا.ف.اولسکی که در ترکیب هيئت اعزامی روسیه به شهر تشریف آورده بود. توی عکس های او "روستا ی فاطمه ای" و " قلعه ی دختر" و "مسجد کاخ شروانشاهان" و "دیوار های قلعه" جا می گیرد. همان عکس ها در بایگانی تفلیس نگهداری می شوند. صورت ها ی آنها را نینا فیشوا که در دوران شوروی رییس بایگانی اسناد عکس -فیلم آذربایجان  بوده است، گرفته و آورده است.

عکاس و مردمشناس روسی دمیتری ایوانوویچ یرماکوف هم دارای بیش از ۵۰ عکس مربوط به باکو بوده است. ولی در حالی که از پیشرفت صعنت عکاسی در آذربایجان سخن گرفته می شود، در اولین نوبت باید اسم الکساندر میشون فرانسوی تباری که در سال ۱۸۸۴ از اوکراین به باکو آمده بود بگیریم  . او در آذربایجان برای شناسایی عکاسی را مانند نوع هنر کار های بزرگی انجام داده است. در سال ۱۸۹۰ برای تاسیس "انجمن عکاسان باکو" با رییس دبیرستان "ریالنایا شوکولا" آیین نامه ای نوشته، به وزارت کشور پترزبورگ فرستاده است. بعد از انتظار ۴ ساله انجمن به طور رسمی راهاندازی شده است. در سالهای اولیه ریاست انجمن رییس  دبیرستان "ریالنایا شوکولا" بوده است. عضو های انجمن ماهیانه ۱۰ منات حق عضویت می داده اند. این برای آن زمان هزینه ی اندکی نبود. میشون خودش هم در دبیرخانه ی سازمان اشتغال یافته است.

 

باز هم انگشت ارمنی

میشون در سال ۱۹۰۰ در قفقاز جنوبی مجله ی عکسی به اسم " کاوکزییا سردنییایا ازیا" را منتشر کرده است. این مجله تا سال ۱۹۰۸ بطور اینکه مداوم نبوده است، ولی انتشار یافته است.  میشون  برای اینکه به مجله مضامینی را تهیه کند، جا های قفقاز جنوبی و آسیا ی وسطی را گردش کرده است.

پس از انقلاب ۱۹۰۵ در باکو تنش های بزرگی به وقوع پیوسته است .در همان زمان اولین باری بود که استودیای میشون غارت شد. میشون که از جر و بحث ها با رستمیان ارمنی به ستوه آمد، سرانجام در سال ۱۹۰۸ آذربایجان را ترک گفته است. پس ناراحت کننده ی رستمیان چی بود ؟ البته توی جریان مساله پول هم  بوده است. میرنائب حسن اوغلو می گوید:در اسنادی که در دستمان هست با همچین یادداشتی برخورد داشتم در حالی که سالانه میشون از عکاسی ۱۸۰۰ روبل دستمزد می گرفت، ولی رستمیان ۳ هزار روبل درآمد حاصل می کرد. اما نه، علت اصلی همان دومین است: میشون صنعت عکاسی را تبلیغ می کرد  و رواج می داد. این هم موجب کاهش در آمد ارمنی حریص که سالانه ۳ هزار روبل دستمزد حاصل می کرد می شد. چون بعد از آنکه میشون به باکو تشریف آورد استودیو های به اسم "عکسخانه" در حال پیدایش بودند.

از جمله میشون به آذربایجان فیلم هم آورده بود. تاریخ سینما ی آذربایجان با میشون آغاز می شود. او با دوربینی که با خود آورده بود نزدیک به ۱۰ تا فیلم کوتاه مدت برداشته است. این فیلم ها برای ساخت تصور راجع به باکو و آذربایجان وقت اثبات بینظر می باشد.

در اواخر قرن ۱۹ جریانی که از لهستان به آذربایجان راه یافت از تاجران گرفته تا به معماران با خودش اشخاص خیلی ثروتمند و پیشرو را آورد. در میان آنها معلوم است که چند تا عکاس ارمنی هم به باکو تشریف آورده اند.

میرنائب حسن اوغلو: در آن زمان قاعده اینجوری بود که عکاسان کار های خودشان را به پاریس فرستاده و کسب مدال ها  می کردند. بعدا هم مدال ها را پشت عکس های که می انداختند یادداست می کردند. این یک نشاندهنده ی کیفی و سطحی بود.

 

عکس رسولزاده را کی انداخته است؟

 

محمد امین رسولزاده در خاطرات خود می نویسد که وقتی که در زندان همراه استالین بود   یک عکاس آذربایجانی عکس های آنها را انداخته است. ولی متاسفانه شخصیت او معلوم نیست.

اولین عکاس آذربایجانی نماینده ی نسل حاجینسکی ها عزیز بالا حاجی اف محسوب می گردد. تا انقلاب وی مدیر امور مسایل ملکی میلیونر عیسی بیگ حاجینسکی در بخش باییل بوده است. بعد از انقلاب به خاطر دوستی در میان عکاس زلینسکی کارخانه تاسیس کرده و مشغول عکاسی بوده است. از عکاسان آذربایجانی - میرجاواد آخوندوف هم در همان موقع کار کرده است.

میرجاواد آخوندوف در مسکو تحصیل گرفته بعد از مدت طولانی که در اورال اقامت یافته بود روانه ی آذربایجان گردیده است. مدت طولانی عکاس موزه ی نظامی بوده است. دوران سرکوبی به تبعید فرستاده شده است.

بعد از برگشت تبعید به فعالیت عکاسی وی رسما ممنوعیت گذشته شد. م.آخوندوف ۹۴ ساله بود که چشم خود را به دنیا بست.

در سال ۱۹۲۳ اتحاد سندکا ی  کارکنان عکس و سینما تاسیس گردیده است. بعد از آن دوران مزرعه جمعی و صنعتی سازی شروع شده است. صنعت عکاسی هم در این راستا پیشرفت کرده است.

میرنائب حسن اوغلو همکاران خود را که عمرشان را به  صنعت عکاسی اختصاص داده بودند هرگز از یاد نمی دهد. اسم همه آنها را یکی یکی بر زبان می آورد و روح آنها را شاد می کند.

در سال ۱۹۲۰ وقتی که آژانس دولتی آذرتاج امروزی تاسیس شد در ترکیب آن "آذسویوز  فوتو" تاسیس شده بود. در آنجا از عکاسان  ایلدیریم جعفر اف و فکری کار می کرده اند. پیش از جنگ عکاس میرفاضل میرموسوم اف که روانه ی جبهه مقدم بود باز نگشته است.

بعد از جنگ دستگاه هایی که از آلمان مانند قنیمت آورده شده بود به پیشرفت عکاسی تکان داده است. در همان موقع اسم عکاس کمال بابا اف مشهور تر  بوده است.

میرنائب حسن اوغلو می گوید که کمال بابا اف در زبان آذربایجانی چند تا کتاب درسی نوشته است. در بایگانی وی عکس های نادر از هنرمندان سرآمد آذربایجان وجود دارد. نزدیک به ۵۰ سال عکاس موزه ی هنر دولتی آذربایجان بوده است. آرشیو بزرگی دارد. عکاس فایق رجبلی ۶۰ سال ورزش آذربایجان را به عکس ها ضبط کرده است. ۸۶ ساله بود که درگذشت.

در سال های ۶۰-۷۰ م  قرن گذشته عکاسان مانند یاشار خلیل اف و رفیق تقی اف و احمد قره گوزوف بوده اند. در همان سال ها استودیو ی عکاسی "خزر" تاسیس یافته است. البته عکاسان همان دوره عکس های "پنبه چین مفاخر" و " پرورش دهندگان مفاخر حیوانات" می انداختند. بیشتر عکس های جهاندار عبادوف از این قبیل و در دست هستند.

بعد از فروپاشی شوروی در تبلیغ عکاسی هم یک خلاء به وجود آمد. اندکی بعد یعنی در سال ۱۹۹۳ کارگردان مشهور رفیق قمبر اف توانست عکاسان را در یک جا جمع کند. در نتیجه ی این  در سال ۱۹۹۵ در مسابقه ی "نانت"  فرانسه اولین بار نمایشگاهی اختصاص به عکاسی آذربایجان برگزار شد. در همان جا بیش از ۱۰۰ عکس از عکاسان آذربایجان به نمایش گذشته شد.

 

قیزیلگل عابدین اوا 

 

مقالات دیگر