زنگه زور، سرزمین تاریخی آذربایجان

زنگه زور، سرزمین تاریخی آذربایجان

 مرکز ترجمه ی کشوری آذربایجان اقدام به تهیه ی ویدیویی تحت عنوان «زنگه زور - سرزمین تاریخی آذربایجان» نموده است که در رابطه با تاریخ این دیار آذربایجان بحث می نماید که در اوایل قرن بیستم با کمک سیاسی نظامی قوای خارجی از سوی نیروهای ارامنه اشغال گردید.

این ویدئو، که به زبان های آذربایجانی، انگلیسی و روسی تهیه گردیده است، از طریق اینترنت و شبکه های اجتماعی در سطح جهان پخش شده و نیز در اختیار سفرای اکردیته شده کشورهای جهان در جمهوری آذربایجان و رسانه های جمعی معتبر جهان قرار داده خواهد شد.  

     

 

«تاریخ، تاریخ است. ارامنه، که در سال 1978 یکصد و پنجاهمین سالگشت قدم گذاشتنشان را به خاک قره باغ جشن گرفتند، بهتر از همه می دانند که به عنوان مهمان به این دیار آمده اند. نه تنها قره باغ کوهستانی، بلکه تاریخ ارمنستان کنونی نیز در خاک آذربایجان شکل گرفته است. خانات ایروان و خاک زنگه زور بخشی از سرزمین تاریخی ما است. اگر به نقشه بنگریم خواهیم دید زمانی که زنگه زور از آذربایجان جدا شده و به ارمنستان الحاق گردید، در اصل با این اقدام اراضی دنیای ترک زبان به دو نیمه تقسیم گردید. الحاق زنگه زور به خاک ارمنستان دارای بار منفی بسیار بزرگی بود. هر آذربایجانی، هر شهروند آذربایجان و هر فرزند آذربایجان باید تاریخ سرزمین خود را خوب بیاموزد. باید بداند که این نواحی جزو خاک آذربایجان است.»

الهام علی اف

رئیس جمهوری آذربایجان

 

زنگه زور با وسعت 7824 کیلومتر مربع یکی از نواحی قدیمی آذربایجان است. این سرزمین شامل بخش های گوروس، سیسیان، قافان و مهری در خاک ارمنستان فعلی و بخش های لاچین، قبادلی و زنگلان در خاک جمهوری آذربایجان است.

کلمه ی «زنگه زور» یک جانام (توپونیم) با منشاء ترکی است. «زنگی» نام یکی از طوایف قدیمی ترک است. امروزه در نام بسیاری از شهرها، روستاها، رودخانه‏ها و کوه ها نیز می توان این نام را یافت: زنگی چای، زنگی تپه، زنگه ریک، زنگی شاملی، زنگنه، زنگلان، زنگران، زنگنه، زنگی شالی، زنگی چای، زنگی باسار، زنگیلر، زنگان (زنجان)، زنگیللی و ....

در آثار مورخین سرشناس شناخته شده در سطح جهان چون محمود کاشغری، رشیدالدین فضل الله، عباسقلی آقا باکیخانوف و سایر مورخین به وفور می توان به نام این طایفه ی ترک برخورد نمود. بخش دوم نام «زنگه زور» از واژه ی «سور» گرفته شده است که در زبان ترکی قدیم به معنی کوهستان، دره و صخره به کار رفته است می توان گفت در کل زنگه زور به معنی «مناطق کوهستانی که زنگیان در آن زندگی می کنند» است.

در منابع تاریخی چه در سفرنامه های سیاحان مشهور و چه در نتایج تحقیقات به عمل آمده زنگه زور به عنوان مرز و بوم ترکان درج گردیده است.

از میان جانام های ذکر شده در «کتاب دده قورقود»، که به عنوان حماسه ی ترکان به شمار می رود، نواحی زیر را می توان هم اکنون هم در منطقه ی زنگه زور یافت: قارالار، قاراآغاج، قاراجاللی، قاراکیشی لر، قاراقویونلو، قارامانلی، آلاقورشاق، آلاکول، آغ دئیرمانچای، آغ قایا، قاراگؤل، قاراداغ، آغ دوز، قارا ئیر، آغ دره، آغ قایا، آغ بولاغ، قارا قایا، قارا سو، قارا چای، قارادره، قاراوون دره.


http://zengezur.com/KITABLAR/Zengezur-kitab-1.pdf, səh: 3-5

«کتاب دده قورقود»، انتشارات یازیچی، باکو 1988

 

از آنجا که این جانام در تعداد معتنابهی از نتایج تحقیقات و منابع تاریخی ذکر شده است، جاعلین ارمنی موفق به جعل این اسم نشده و رو به نام «زنگه زور» در ویکی پدیا آورده و در آنجا وقتی به واژه ی زنگه زور می رسند چنین نوشته اند: Этимология названия “Зангезур” неясна” (یعنی ریشه شناختی زنگه زور نامشخص است) که پوچ بودن این ادعا امروزه دیگر برای همه روشن شده است.


https://ru.wikipedia.org/wiki/Зангезур

 

گاه شمار تاریخ زنگه زور

آن چه در بسیاری از منابع تاریخ مشخص است این است که سرزمین زنگه زور در حدفاصل سده ی چهارم پیش از میلاد قرن هشتم تحت حاکمیت دولت آلبان ها و ساسانیان قرار داشته، در قرون هفتم تا نهم تحت سلطه ی اعراب بوده، در قرون نهم تا یازدهم تحت حاکمیت ساجیان، سالاریان و رواقیان قرار داشته و از قرن دوازدهم تا قرن سیزدهم تحت حاکمیت آتابی های آذربایجان بوده و از قرن سیزدهم تا چهاردهم تحت حاکمیت هولاکویی ها بوده، از قرن چهاردهم تا قرن پانزدهم سرزمین جلالیان و امپراتوری تیموریان، در قرن پانزدهم  در دست قراقویونلولار و آغ قویونلولار بوده، از قرن شانزدهم به دست صفویان افتاد و در قرن شانزدهم محل نزاع حکومت های صفوی عثمانی بوده و میان این دو حکومت دست به دست چرخیده است و در دوره ی حاکمیت عثمانی ها این منطقه تحت تابعیت خانات قره باغ بوده است.

در تحقیقات دیگر مربوط به تاریخ زنگه زور با تکیه بر وقایع رخ داده اثبات نموده که این خطه از خاک آذربایجان در حد فاصل سال های 1905 الی 1907 و 1918 تا 1920 مورد تجاوز گروه های مسلح ارمنی قرار گرفته و 115 روستای مسلمان نشین به یغما رفته، سوزانده شده و به طور کلی از صحنه ی روزگار محو گردیده، 4472 زن و بچه به دست دژخیمان ارمنی با بی رحمی وصف ناپذیری به قتل رسیده است.

در تاریخ معاصر و دوران نزدیک به معاصر گویای آن است که در تاریخ 10 اگوست 1920 اداره ی قفقاز حزب کمونیست روسیه (بلشویک) تصمیم به واگذاری شرور-دره لیز به ارمنستان می گیرد. در آن زمان زنگه زور به عنوان «اراضی مورد مناقشه» میان آذربایجان و ارمنستان اعلام نمود. ولی به هنگام اتخاذ این تصمیم حتی یک آذربایجانی هم حضور نداشته است.

بر اساس اسناد دیگر، مطابق تصمیم اتخاذ شده از سوی اداره ی سیاسی و سازمانی کمیته ی مرکزی حزب کمونیست آذربایجان (بلشویک ها) به تاریخ 30 نوامبر 1920 زنگه زور به قلمرو ارمنستان شوروی الحاق می گردد.

بدین جهت، در نتیجه ی الحاق خاک تاریخی آذربایجان، زنگه زور، به ارمنستان خاک نخجوان از سرزمین اصلی آذربایجان جدا افتاد و ارتباط زمینی میان ترکیه و آذربایجان و نیز با مابقی دنیای ترک زبان قطع گردید.

 

https://azertag.az/xeber/Zengezurun_Ermenistana_verilmesi_moteber_menbeler_ne_deyir-1755703

 

مطابق تصمیم اتخاذ شده از سوی اداره ی سیاسی و سازمانی کمیته ی مرکزی حزب کمونیست آذربایجان (بلشویک ها) به تاریخ 12 ژانویه 1921، «تصمیم گیری در خصوص اداره امور بخش مسلمان نشین زنگه زور» زنگه زور به دو بخش تقسیم گردید: زنگه زور غربی و زنگه زور شرقی. در سال 1933 از کل 7824 کیلومتر مربع اراضی زنگه زور، 4505 کیلومتر مربع (شامل قافان، گوروس، قاراگلیسا و مهری) به ارمنستان و باقیمانده ی آن (زنگلان، قبادلی و لاچین) به آذربایجان داده شد. با این اقدام واژه ی زنگه زور از نقشه پاک گردید.

 

 http://zengezur.com/index.php/9-xbrlr/260-z-nzh-zurun-bir-hiss-sinin-erm-nistana-verilm-sind-n-100-il-t-r


با پیروزی تاریخی سپاه پیروزمند آذربایجان در جنگ دوم قره باغ بالاخره حق به حقدار رسید. مطابق فرمان جناب الهام علی اف، ریاست جمهوری و فرمانده کل قوای آذربایجان، به تاریخ 7 جولای 2021، بخش اقتصادی زنگه زور شرقی ایجاد گردید.

این فرمان تاریخی، که با حروف طلایی در تاریخ آذربایجان حک گردیده است، نام زنگه زور به عنوان یک واحد ارضی مستقل دوباره احیاء گردید.

 

https://azertag.az/xeber/Iqtisadi_rayonlarin_yeni_bolgusu_Qarabagin_ve_Serqi_Zengezurun_inkisafini_suretlendirecek___Serh-1825697


به تاریخ 26 اکتبر 2021، با گام دیگری که در راستای احیای عدالت برداشته شد، سنگ بنای کوریدور زنگه زور که دنیای ترک زبان را به هم وصل می کند گذاشته شد و به این ترتیب فصل جدیدی در تاریخ گشوده شد.


https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_ve_Turkiye_prezidentleri_metbuata_birge_beyanatlarla_chixis_edibler_YENILANIB_VIDEO-1909614

 

 

 

 

 

 

مقالات دیگر

  • نویسنده ی سرشناس آذربایجانی اعتماد باشکچید موفق به دریافت جایزه گردید نویسنده ی سرشناس آذربایجانی اعتماد باشکچید موفق به دریافت جایزه گردید

     

    به منظور تعمیق هنر ترجمه و انگیزش ترجمه ی ادبی، جایزه ی ویژه ی مرکز ترجمه ی کشوری آذربایجان، به پاس زحماتی که اعتماد باشکچید، نویسنده و مترجم سرشناس آذربایجانی، در 

     

  • ویدیوی «عبادتگاه های قدیم شوشا» ویدیوی «عبادتگاه های قدیم شوشا»

     

    مستند «عبادتگاه های قدیم شوشا»، که به مناسبت «سال شوشا» از سوی مرکز ترجمه ی کشوری آذربایجان تهیه و به زبان های مختلف ترجمه شده است، از سوی تعدادی از تارنماهای مشهور در سرتاسر دنیا منتشر گردید، از جمله: تارنمای “nex24.news” از ایرلند، “medium.com” تارنمای از الجزایر، “alharir.info” از عراق، تارنماهای “mustaqila.com”

     

  • کتاب «گزیده ی آثار» مارکز به ماریا آنخلیکا استیر اهداء گردید کتاب «گزیده ی آثار» مارکز به ماریا آنخلیکا استیر اهداء گردید

     

    خانم ماریا آنخلیکا استیر، کفیل موقت سفارت جمهوری کلمبیا در جمهوری آذربایجان در تاریخ 22 سپتامبر (31 شهریور) با نویسنده ی مردمی خانم آفاق مسعود، رئیس مرکز ترجمه ی کشوری آذربایجان، دیدار نمود.