Ünlü Fransız Gezgini İrevan Hakkında

Ünlü Fransız Gezgini İrevan Hakkında

 

Azerbaycan Devlet Tercüme Merkezi Azerbaycan Hanlığı İrevan’da yaşamış olan Ünlü Fransız Gezgini Jean-Baptiste Chardin’nin Fransa Milli Kütüphanesin’de korunan,   Azerbaycanlıların günlük hayatını, gelenek-göreneklerini  anlatan “Seyahetname” eserinden faydalanarak “Ünlü Fransız Gezgini İrevan Hakkında” başlıklı bir makale hazırladı. Türk, Rus, İngiliz, Alman, Arap, Fransız ve İspanyolcaya çevrilmiş yazı ilgili basın kurumlarına ve internet sitelerine gönderilecektir.

 


Jean-Baptiste Chardin

1643’te Paris’te doğdu;

Safevi Sultanı II Şah Abbas’ın 1666’da imzaladığı “Safevi Yönetimi Tüccarı” olarak tayin edildi;

1985 yılında İngiltere’ye taşınarak hayatının son günlerini (1713)orada geçirdi.

Chardin’nin  Paris Milli Kütüphanesi’de korunan “Seyahetname” eserinin “Paris’ten Isfahan’a Yolculuk” başlıklı 2.bölmesi Azerbaycan’la ilgili çok sayıda notlar bulunmaktadır.

Gezginin Azerbaycan’ın Eski Şehri İrevan’la İlgili Yazdıklarını Sizlerin Bilgisine Sunmaktayız.

 

Paris’ten İsfahan’a Yolculuk

“Birçok şehir ve kasabalardan geçerek gün batımına İrevan’a vardık.

Tiflis’den İrevan’a 48 Lyö’dür[1]. İrevan büyük, fakat hantal ve kirli bir şehirdir. Şehrin büyük bir kısmı bağlar ve yüzümlüklerdir. Yapıları güzel değildir. Şehir dağlarla çevrilidir. Kuzey batı yönünde Zengi[2], güney batı yönünde Kırkbulak[3] nehirleri akmakta. Kırkbulak Nehri adını pınarlarının sayısına göre almıştır.

İrevan kalesi küçük bir şehirden daha büyük. Kale yuvarlak biçimdedir, bu yuvarlak dört bin adımlık bir alana sahiptir ve tahminen sekiz yüz  haneden oluşmaktadır. Orada temizkanlı Safeviler yaşamakta. Kaleyi iki bin asker korumakta, İrevan hükümdarının oturduğu saray bu kale içindedir. Kalenin kuzeyindeki tepede bin adımlık uzaklıkta kiçik bir kale daha vardır. İki yüz kişilik bu alan kalın duvarlarla çevrilmiş ve toplarla korunmakta.   Burası “Keçikale” olarak adlandırılmakta.

Şehir kaleden top mermisi atışı uzaklıktadır. Burada eski bir kule de var. Onun ne zaman inşa edildiği konusunda bilgi alamadım. Dış cephe yüzeyinde Ermeniler kendileri bile hiçbir zaman okuyamadığı Ermeniceyi anımsatan yazılar bulunmakta.

Karşıda bir pazar, çok yakınlığında tuğladan yıkık çok eski bir cami var. Yapı onu inşa ettiren kişinin anısına Div Sultan Camii olarak adlandırılmış. Oradan üç yüz adım uzaklıkta bir meydan vardır. Şehirde ve kalede çok sayıda hamam ve han var.

Bu beylerbeyi(İrevan hükümdarı) hem de bu bölgenin serdarıdır. Serdarın adı Safikulu Han’dır.

İrevan Hanlığı malikaynakları en zengin olan bir eyalettir. Yılda otuz iki tümen(500 bin ekü[4])değerinde kar elde ediyor. Yasa dışı yollar bu karı yılda ikiyüz bin tümene kadar çıkartıyor”.

 

J.B. Chardin’nin  İrevan’a İlk Gelişi Milli Azerbaycan Bayaramı Nevruz”a Denk Geldi

“21 Mart 1673’te güneş doğduktan kırk yedi dakika sonra kalenin askeri ve topçu birlikleri Yeni Yılı ilan etmek için üç kez top atar. Güneş koç burcuna girdiği andan gece, gündüze bakmaksızın Yeni Yılın başladığı ilan edilmekte.

Safeviler’de dini ve ulusal bayramlar çoktur. Dini ritueller, tarihi olsun, mevsimlerin değişimini belirten günler hepsi de onlar için çok kutsaldır.  Buna rağmen üç dini bayrama daha özen gösterilmekte, bunlar kutsal bir gelenek olarak korunmakta. Safeviler Ramazan ve Kurban bayramlarını kutlarken geleneklere özen gösterir , din yolunda şehit olan Ali taraftarlarını hüzünle anarlar. Nevruz Bayramı halkın bayramı olmasına rağmen çok muhteşem bir şekilde kutlanmakta ve üç gün sürer. Sarayda olduğu gibi halk arasında da bu bayram güneş koç burcuna girdiği andan başlayarak sekiz gün devam etmekte. Buna Nevruz Sultaniyye denilmekte, yani “Muteşem Yeni Yıl” veya “İmparatorluğun Yeni Yılı”.

Bayram günlerinde bayram giysileri giymiş müneccimler sultan sarayını veya yerli yönetimin ikametgahını ziyaret ederler. Gece günüzün kavuşma anını gözlemlemek için birkaç saat öncesinden orada bulunurlar. Müneccimler gece

Gündüz eşitliğini alçak çatılardan, avlulardan izleyerek yeni yılın başladığını tespit eder ve onların işaretiyle yaylım ateşi açılır, çalgı aletleri davullar, borazanlar seslenmeye başlarlar!

 

Fransızcadan çeviri yapan: Vagif  Aslan



[1] Lyö-1 lyö tahminen 5000 klometredir.

[2] Zengiçay nehrinin diğer adı “Çıldırçay”dır. İşgalçı Ermeniler şimdi bu nehre “Razdan” ismini vermişler.

[3] Kırkbulak-daha önce Gederçay adını taşımaktaydı. İşgalci Ermeniler şimdi bu nehre “Getar” ismini vermişler.

[4] Ekü-Fransada para birimi

 

DİĞER MAKALELER

  • “LEYLA İLE MECNUN” DNEPR ULUSLARARASI KİTAP FUARINDA “LEYLA İLE MECNUN” DNEPR ULUSLARARASI KİTAP FUARINDA

     4. Dnepr Uluslararası Kitap Fuarı (“Dnepr Book Spece”) büyük Azerbaycan şairi Nizami Gencevi’nin bu yıl yayınlanmış “Leyla ile Mecnun” kitabının tanıtımını yaptı.

  • LEYLA İLE MECNUN ESERİ ULUSLARARASI KİTAP FUARINDA LEYLA İLE MECNUN ESERİ ULUSLARARASI KİTAP FUARINDA

    Büyük Azerbaycan şairi Nizami Gencevi`nin 880. Yıldönümü kapsamında bu yıl Ukraynada yayımlanmış “Leyla ile Mecnun” eseri Kiev Uluslararası Kitap Fuarında (“Kyiv Book Art Fest”) tanıtımı yapıldı.

  • NİZAMİ ESERLERİ GÜRCİSTAN EDEBİYAT SİTESİNDE NİZAMİ ESERLERİ GÜRCİSTAN EDEBİYAT SİTESİNDE

    Ünlü Gürcistan edebiyat sitesi “İverioni” Azerbaycan’da ilan olunmuş “Nizami Yılı” ile ilgili Gürcüceye çevrilmiş ve Tiflis’te yayımlanmış “Leyla ve Mecnun” kitabının tanıtım etkinliğiyle ilgili bilgileri ve eser hakkındaki önsözü bir anabaşlık altında topladı.